Ceny energii i dbałość o środowisko sprawiły, że granulat drzewny na stałe zagościł w polskich kotłowniach. Stanowi wydajne źródło ciepła powstające z odnawialnych surowców naturalnych. Wiedza o tym, z czego dokładnie zrobiony jest pellet, ułatwia wybór opału zapewniającego bezawaryjną pracę kotła i odpowiednią temperaturę wewnątrz budynku. W poniższym tekście sprawdzamy skład oraz etapy produkcji tego biopaliwa. Wyjaśniamy również, jakie różnice dzielą poszczególne klasy jakościowe dostępne na rynku. Zapraszamy do lektury!
Pellet – co to jest i czym się charakteryzuje?
Pellet – co to jest w najprostszym ujęciu? To ekologiczne paliwo stałe w formie niewielkich, sprasowanych granulek o gładkiej strukturze i zapachu świeżego drewna. Powstaje w wyniku przetworzenia biomasy roślinnej w produkt o konkretnej kaloryczności oraz niskiej wilgotności. Wymiary pelletu są zestandaryzowane:
- średnica – zazwyczaj 6 mm lub 8 mm.
- długość – od 10 do 30 mm.
- gęstość nasypowa – ok. 650–700 kg/m³.
Historia pelletu sięga lat 70. XX wieku, gdy kryzys naftowy wymusił poszukiwanie alternatyw dla ropy i gazu. Pierwsze linie produkcyjne ruszyły w USA, a także Skandynawii, wykorzystując tamtejsze ogromne zasoby surowca drzewnego. W Polsce zainteresowanie tym paliwem na szeroką skalę pojawiło się po 2000 roku, wraz ze stopniowym unowocześnianiem systemów grzewczych.
Wzrost popularności wynika też z wygody, jaką daje automatyzacja – nowoczesne podajniki eliminują potrzebę ręcznego dorzucania surowca. Dzisiejsze kotły pracują ze sprawnością powyżej 90%, co pozwala im bezpośrednio rywalizować z instalacjami gazowymi. Ważnym argumentem pozostają też koszty eksploatacji – bywają one bardziej przewidywalne niż w przypadku gazu ziemnego czy oleju opałowego.
Pellet różni się od pozostałych biopaliw stałych:
- brykiet – sprasowane bloki o większych rozmiarach wymagające ręcznego dokładania do paleniska;
- drewno – tradycyjne szczapy o różnym stopniu wilgotności, których nie da się stosować w automatycznych podajnikach;
- zrębki – drobno pocięte drewno o nieregularnej formie, wykorzystywane przede wszystkim w ciepłownictwie przemysłowym.
Granulat dopasowany do standardów technicznych łączy zalety drewna i brykietu, ale jest od nich bardziej powtarzalny pod względem wilgotności czy kształtu, co pozwala na precyzyjne, automatyczne dozowanie opału.
Z czego produkuje się pellet? Główne surowce
Z czego dokładnie produkuje się pellet? Bazę stanowią pozostałości z tartaków oraz zakładów stolarskich. Wykorzystuje się głównie trociny, wióry i pył drzewny, które dzięki procesowi granulacji zamieniają się z odpadu w pełnowartościowe paliwo. Używane do tego gatunki drewna to:
- sosna – najczęstszy wybór w Polsce. Duża ilość naturalnych żywic ułatwia spajanie granulek;
- świerk – surowiec o jasnej barwie i małej ilości kory, co przekłada się na niski poziom zawartości popiołu;
- brzoza – drewno o wysokiej gęstości energetycznej, wymagające jednak dokładnego osuszenia przed obróbką;
- buk i dąb – twarde gatunki liściaste, które podnoszą kaloryczność pelletu, ale są trudniejsze do obróbki w procesie granulacji.
Najczęściej stosuje się mieszankę różnych frakcji trocin i pyłu drzewnego, aby uzyskać odpowiednią strukturę granulatu. Bardzo ważna jest natomiast wilgotność wsadu, ponieważ decyduje o tym, czy uda się z powodzeniem uformować granulki. Świeże trociny prosto z tartaku mają nawet 50-60% wody, więc przed prasowaniem muszą trafić do suszarni. Dopiero przy wilgotności na poziomie ok. 10-12% surowiec nadaje się do wykorzystania. Jeśli materiał z kolei będzie zbyt suchy (poniżej 8%), pellet stanie się kruchy i zacznie się bardzo pylić.
Obecność kory w składzie wpływa na parametry spalania. Choć jest ona naturalną częścią drzewa, po spaleniu zostawia znacznie więcej popiołu niż samo białe drewno. Właśnie dlatego w paliwie najwyższej klasy dąży się do ograniczenia jej ilości, aby zmniejszyć tym samym potrzebę częstego czyszczenia popielnika w kotle.
Do produkcji pelletu nie wolno stosować drewna po obróbce chemicznej. Zabronione jest używanie starych mebli, płyt MDF, elementów malowanych, lakierowanych czy impregnowanych. Spalanie takich odpadów uwalnia do atmosfery szkodliwe substancje i może uszkodzić palnik oraz przewody kominowe poprzez osadzanie się agresywnych związków.
Z czego składa się pellet? Analiza chemiczna
Jeśli spojrzymy na to, z czego składa się pellet pod kątem chemicznym, zauważymy trzy naturalne składniki drewna. Prawie połowę masy stanowi celuloza odpowiadająca za sztywność granulek. Kolejnym elementem jest hemiceluloza, zapalająca się jako pierwsza i ułatwiająca rozruch kotła. Najważniejsza dla spójności jest jednak lignina (ok. 25%), która po podgrzaniu w procesie granulacji działa jak klej. Dzięki niskiej zawartości wody (do 10%), energia chemiczna tych związków przekłada się na wysoką wartość opałową wynoszącą od 16,5 do 19 MJ/kg.
Z czego produkowany jest pellet poza drewnem?
To, z czego produkowany jest pellet, nie kończy się na drewnie. Coraz częściej spotyka się na rynku także dużo tańszy granulat ze słomy (pszenicznej, żytniej i rzepakowej). Trzeba jednak pamiętać, że ma on niższą wartość opałową (ok. 14–16 MJ/kg) w porównaniu do wariantu drzewnego (17–19 MJ/kg). Ponadto słoma generuje więcej popiołu. Niemniej jednak z powodzeniem można taki granulat wykorzystać np. jako ściółkę dla zwierząt – w kuwetach dla kotów czy klatkach świnek morskich, królików lub szczurów. Inne popularne surowce wykorzystywane do produkcji pelletu to m.in.:
- łuski słonecznika, gryki oraz prosa;
- wytłoki pozostałe po tłoczeniu olejów roślinnych;
- biomasa z roślin energetycznych, takich jak wierzba czy miskant.
Na dużo mniejszą skalę produkuje się także warianty z odpadów spożywczych, takich jak wytłoki z owoców po produkcji soków czy fusy kawowe. Choć te rozwiązania wpisują się w zasady recyklingu, stanowią obecnie jedynie ułamek rynku i są traktowane jako ciekawostka lub produkt stosowany wyłącznie do celów przemysłowych.
Jak powstaje pellet drzewny?
Proces produkcji pelletu w profesjonalnym zakładzie obejmuje kilka etapów. Należą do nich:
- suszenie – mokre trociny trafiają do suszarni, gdzie ich wilgotność spada do ok. 10%;
- mielenie – suchy materiał jest rozdrabniany w młynach bijakowych na drobne frakcje (ok. 2-4 mm);
- kondycjonowanie – surowiec poddaje się działaniu pary wodnej, aby zmiękczyć ligninę;
- prasowanie – masa trafia do granulatora, gdzie rolki wtłaczają ją pod dużym ciśnieniem w otwory matrycy, formując gotowe granulki;
- chłodzenie – gorący pellet musi szybko wystygnąć w specjalnej chłodnicy, aby stał się twardy, nie kruszył się w dłoniach;
- odpylanie i pakowanie – gotowy produkt zostaje oczyszczony z resztek pyłu, a następnie trafia przeważnie do worków 15 kg lub dużych typu big-bag.
Pellet A1 i A2 – co to znaczy w praktyce?
Klasyfikacja według normy EN ISO 17225-2 oraz certyfikat ENplus ułatwiają rozpoznanie jakości wyrobu. Pellet A1 i A2 – co to znaczy dla kupującego? A1 to paliwo najwyższej klasy, produkowane z czystego drewna z minimalną zawartością kory. Jest zalecane do najbardziej wymagających kotłów domowych. Z kolei A2 stanowi produkt o nieco wyższej dopuszczalnej zawartości popiołu (do 1,2%), który powstaje z materiału z nieco większym dodatkiem kory. Nadal jest to opał wysokiej jakości, ale zazwyczaj tańsze od klasy A1. Wybór między nimi zależy od modelu stojącego w kotłowni urządzenia. Nowoczesne kotły najlepiej pracują na pellecie A1, co pozwala rzadziej zaglądać do popielnika i chroni palnik przed zanieczyszczeniami. Jeśli posiadamy wariant o prostszej konstrukcji, klasa A2 będzie wystarczająca.
Co składa się na dobry pellet drzewny do ogrzewania domu?
Certyfikowany opał powstaje wyłącznie z czystej biomasy. Używanie jakichkolwiek klejów syntetycznych, barwników czy substancji przyspieszających spalanie jest zabronione. Sztuczne dodatki podczas spalania wydzielają toksyny niszczące środowisko i powodujące korozję elementów kotła. Dobry pellet można rozpoznać po zapachu świeżego drewna, a także raczej jasnej barwie. Jeśli granulat pachnie plastikiem lub ma nienaturalnie ciemny kolor, prawdopodobnie zawiera niedozwolone spoiwa. Przetworzenie odpadów tartacznych w wydajny granulat to prosty sposób na ekologiczne ogrzewanie. Wybór odpowiedniego produktu wymaga jedynie podstawowej wiedzy o tym, z czego zrobiony jest pellet i jego oznaczeniach klasowych. Najlepiej zatem zacząć od analizy parametrów technicznych podanych na opakowaniu.
